Dr. Ali Oğuz Diriöz – Dünyada ve Türkiye’de Uluslararası Girişimcilik

Dr. Ali Oğuz Diriöz – Dünyada ve Türkiye’de Uluslararası Girişimcilik

Uluslararası Girişimcilik, küreselleşme çağında, genel anlamda girişimciliğin önemli bir unsurudur. Küresel ekonomi giderek artan şekilde entegre bir hale geldikçe, küreselleşmenin sonuçları şirketleri, farklı bölgelerde ve farklı ölçülerde etkilemektedir. Dijitalizasyon ve sosyal medya, giderek sosyal eğilimleri etkiledikçe, işletmelerin yeni piyasalara yönelme ihtiyaçları artmakta ve hatta birçok işletme ‘online’ (çevrimiçi) firma şeklinde ve küresel rekabete açık olarak kurulmaktadır (Spinelli & Adams 2016, s.1-34). İçinde bulunduğumuz bu yeni çağda, giderek artan şekilde teknoloji, internet, IT ve diğer çevrim-içi start-up şirketleri hakim duruma gelirken, Türkiye henüz 1 milyar doların üzerinde büyüklükte bir start-up şirketi (ki bunlara genelde ‘unicorn’ denmektedir) çıkaramamıştır (Sak, 2018).

Girişimcilik, bir ürün/sonuç yaratmak suretiyle ekonomiye değer katmak amacıyla, ekonomideki diğer üretim faktörlerini bir araya getiren önemli bir unsurdur (Investopedia). ‘Girişimci’ terimini, kaynaklarını konumunu “düşük verimlilik alanından, yüksek verimlilik alanına ve daha fazla ürüne yönelik bir şekilde değiştiren kişi” olarak ilk kez tanımlayan şahsın, Fransız ekonomist Jean Baptiste Say olduğu söylenir (the Economist). O kişi, yani girişimci, yeni bir şey üstlenen ve başlatan bir kimsedir. Girişimci, gerçekleştirdiği karışımlar (melanges) sayesinde harikalar yaratan şahıstır. Burada sözkonusu olan yetenekler şunları içerir: üretim faktörlerini birleştirebilme, bir işletmeyi planlama, riskleri hesaplayabilme ve üstlenebilme, başarıya giden işletmeye, organizasyona ve kişilere öncülük edebilme.

Dolayısıyla girişimcilik, değer yaratması ve ekonominin büyümesini ve gelişmesini sağlamada önemli rol oynaması sebebiyle kritik bir niteliğe sahiptir. Yeni bir işletme/şirket kuruluşundaki basit başlangıç sermayesi bile, ekonomi için önemli bir özsermaye (stock capital) enjeksiyonu sağlamış olur (Audretsch & Keilbach 2004, s. 950). Girişimci o kadar önemlidir ki, bazı ekonomistlere göre “girişimci, modern ekonomideki yegane en önemli oyuncudur” (Laezar 2002, s.1). Küresel ekonomi giderek artan şekilde entegre hale geldikçe ve küresel eğilimler, gelişmeler ve finansal olaylar yerel işletmeleri etkiledikçe, uluslararası işletme ve girişimcilik konuları giderek içiçe girmiş hale gelmektedirler (McDougall & Oviatt 2000). Uluslararası Girişimciliğin, akademik bir araştırma alanı olarak ortaya çıkmasının nedeninin, uluslararası işletmecilik (business) ile girişimcilik teorisinin birbirine kavuşması ve birleşmesi olduğu söylenebilir. Bu ise, küçük ve orta boy şirketlerin (KOBİ’ler) uluslararası rekabete olan ihtiyaçlarından ve yeni piyasalara girmek arzularından etkilenmektedir. KOBİ’ler giderek artan şekilde, kendi ülkelerinin dışında büyüme fırsatlarını araştırmaktadırlar. Birçok KOBİ ve ayrıca aile işletmeleri, dahil olmak istedikleri piyasaları stratejik olarak belirlemeye gayret etmektedirler (Cacciotti, G., & Ucbasaran, D. 2018). Bu nedenle ticari fuarların, ağların (networks), bağlantıların ve kar beklentilerinin rolleri önemli faktörlerdir.

Bu durum, Türkiye bağlamında, Manisa örneğinde görülebilir; şöyle ki, burada uluslararası girişimcilik anlayışı, ihracat fırsatlarının geliştirilmesine veya yeni piyasalara girmeye dayanmaktadır (Kurt & Bilge 2016). Rus-Türk İşadamları Birliği (RTİB), bir bakıma risk kapitalizminin bir diğer örneğini oluşturur, şöyle ki, çok az sayıda ‘Batılı’ şirketin Rus piyasasına adım atmaya cesaret edebildiği ilk dönemlerde, Türk girişimciler bu piyasaya girmişlerdir. Rusya’ya yönelik bu vakitlice ve hatta erken girişimciliğin sonucu olarak, ‘Moscow City’ çerçevesinde olduğu gibi önemli müteahhitlik hizmetleri Türk müteahhitlerine ve inşaat sektörüne verilmiştir. Türk girişimciler, restoran ve F&B, bankacılık ve finans, perakende veya tüketim malları gibi sektörlerde, Rus piyasasına aktif bir şekilde girmişlerdir. Ancak küresel düzeyde kurulacak şirketlerin sayısı bakımından, henüz önemli çapta bir Türkiye kaynaklı ‘start-up’ görebilmiş değiliz (Cavusgil & Knight, 2015; Sak 2017). Yemeksepeti.com’un, önemli bir Türkiye kaynaklı start-up olarak kabul edilmeyi başarmaya en yakın işletme olduğu söylenebilir, ancak bu girişim de uluslararası düzeyde gerçekleşmemiştir. Spotify ve Avast gibi küresel düzeydeki ‘unicorn’ start-up’larla karşılaştırıldığında, çoğunluklar ABD’dekiler ve Çin’dekiler dışında, Avrupa ülkelerinden birçok firma gözlemlemekteyiz ve bunların çoğunluğu da IT ve teknoloji alanındaki start-up’lardır.  Şimdiye kadar, “Küresel doğan” çok az Türk start-up’ı mevcut olmuştur (Cavusgil & Knight 2015). Prof. Güven Sak tarafından önerilen şekilde (2017, 2018) bir Türk Unicorn’unu henüz beklemekteyiz. Bu bakımdan, üniversite ile sanayi/özel sektör arasında işbirliği, devlet desteği ve ayrıca küresel yatırımcıların yatırım güveni giderek önem kazanmaktadır. Türk start-up’larına yatırım yapacak, arzu edilen sayıda risk sermaye işletmeleri henüz ortaya çıkmamıştır. Portföy yatırımları, forex (currency carry trade), şu anda yaygın olan finansal araçlardır (Tokat, et.al. 2014). İdeal olarak, girişimciler, bu kaynaklardan daha fazla sermaye cezbedebilmelidirler. Üniversite düzeyinde sadece ‘girişimcilik’ konusuna eğilen bölümler pek mevcut değildir ve uluslararası girişimcilik konusunda ise, Türkiye’de sadece Ankara’daki TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesinde bir bölüm mevcuttur (www.etu.edu.tr).

Sonuç olarak, küresel ekonomi giderek artan şekilde entegre hale geldikçe, uluslararası işletmecilik ile girişimcilik konularının birbirlerine kavuştuklarını ve birleştiklerini görmekteyiz. Ayrıca dünyada, giderek artan şekilde, küresel düzeyde şirketlerin kurulduğuna tanık oluyoruz; ancak bu husus Türkiye bakımından tam olarak söylenemez. Küresel olarak kurulacak Türkiye kaynaklı büyük ölçekli daha fazla sayıda start-up gerçekleştirebilmesi için, Türk girişimlerinin yatırım cezbetmeleri zaruridir. Bu bakımdan, daha fazla üniversite-özel sektör işbirliği, devlet desteği, ve genel olarak ekonomideki istikrar, Türk start-up’larının global yatırımları cezbetmelerine ve böylece küresel çapta kurulmaları için gerek teknolojik kaynakların geliştirmelerine imkan sağlayacaktır.

Dr. Ali Oğuz Diriöz – International Entrepreneurship around the World and in Turkey

International Entrepreneurship is an important element of entrepreneurship in an age of globalization. As the global economy becomes increasingly integrated, the consequences of globalization affect businesses across the regions and at different scales. As digitalization and social media further influence social trends, not only businesses increasingly need to venture in new markets, many are born online and compete globally (Spinelli & Adams 2016 pg. 1-34). While in a new age, increasingly technology, internet, IT and other online services start-up companies become dominant, Turkey has yet to produce a start-up company that is worth over a billion dollars, which if often referred to as a ‘unicorn’ (Sak, 2018).

Entrepreneurship is the important element that combines the other factors of productions in economics to create a product and thus adding value to the economy (Investopedia). It is the French economist, Jean-Baptiste Say, who is credited for having first used the term ‘entrepreneur’ as the person shifting resources: “out of an area of lower and into an area of higher productivity and greater yield” (The Economist). It is the person who undertakes and starts something new. The entrepreneur is the chief who creates wonders through the ‘mélanges’ he/she brings about. Such skills include the ability to combine the factors of production, plan a business, calculating and taking risks, as well as leading the business, the organization and the people who are part of the endeavor to success.

Consequently, entrepreneurship is particularly critical because it is important in creating value, and driving growth and development of the economy. Even the simple starting capital in creating a new enterprise provides an important injection of stock capital to the economy (Audretsch & Keilbach 2004 pg.950). It is so important that according to some economists, “the entrepreneur is the single most important player in a modern economy” (Laezar 2002, pg.1).

As the global economy becomes increasingly integrated, and global trends, developments and financial events effect local businesses, the topics of international business and of entrepreneurship become increasingly intertwined (McDougall& Oviatt 2000). As an academic research field, the formation of International Entrepreneurship can be attributed to a convergence of international business with entrepreneurship theory. It is influenced by the need of small and medium size firms to compete internationally as well as their desire to enter new markets. Small and medium sized enterprises (SMEs) increasingly explore growth opportunities outside their home countries. A lot of SMEs as well as family firms attempt to strategically determine the markets in which they want to venture (Cacciotti, G., & Ucbasaran, D. 2018). For this reason the role of trade fairs, networks, connections and expected profits become important factors.

In the Turkish context, it can be seen with the example of the city/province of Manisa that the understanding from international entrepreneurship rests on this realization of developing export opportunities or entering new markets (Kurt & Bilge 2016). The case of the Russian Turkish Businessmen Union- RTIB, is another example of mostly adventure capitalism by Turkish entrepreneurs venturing early on to the Russian markets while few other ‘Western’ companies were daring to step on those grounds. As a result from early international entrepreneurship in Russia, major projects such as in the context of the Moscow City were contracted to Turkish construction companies and contractors. Turkish entrepreneurs are actively engaged in the Russian market, whether it is in the restaurant F&B, banking & finance, retail or consumer products. But in terms of number of companies being born global, we have yet to see a major Turkish startup (Cavusgil & Knight, 2015; Sak 2017). Arguably, it was Yemeksepeti.com that may have come the closest to becoming a successful Turkish Startup that was able to be considered as a major Turkish start-up, yet this was not at an international level.

Compared to global unicorn startups, such as Spotify and Avast, in recent years, aside from mostly the United States and China, we observe a lot of firms from European countries, most of whom are in the field of IT and tech-startups. There are so far very few Turkish start-ups that are ‘born global’ (Cavusgil & Knight 2015). We have yet to wait for a Turkish Unicorn as suggested by Prof. Guven Sak (2017, 2018). For this purpose, the university to industry cooperation, supports by government, as well as investor confidence by global investors become increasingly important. There are not as many venture capital firms that risk their investments on Turkish startups as it would be ideally desired. Portfolio investments, forex currency carry trade are financial tools that are common (Tokat, et.al. 2014). Entrepreneurs should ideally be able to attract more capital from these sources. At the university level, there are not too many departments exclusively on entrepreneurship, and there is only one department of international entrepreneurship in Turkey at TOBB Economics and Technology University in Ankara (www.etu.edu.tr).

In conclusion, we see a convergence of international business with entrepreneurship as the global economy becomes increasingly integrated. Around the world, we also observe more and more companies being born global, but this is not necessarily the case in Turkey. In order to have more Turkish major start-ups that are born globally, it is essential that Turkish enterprises are able to attract investments. As such, more university to government cooperation, state support, and general economic stability would foster Turkish startups to allow them to attract global investments, and thus develop the technological resources to be born globally.

References:

Audretsch, D.& Keilbach M. (2004) “Entrepreneurship Capital and Economic Performance”, Regional Studies, 38:8, 949-959, DOI: 10.1080/0034340042000280956

Cavusgil, S. T., & Knight, G. (2015). “The born global firm: An entrepreneurial and capabilities perspective on early and rapid internationalization.”Journal of International Business Studies, 46(1), 3-16.

Cacciotti, G., & Ucbasaran, D. (2018). Commentary: Blockholder Structures and Power Mechanisms in Family Firms. Entrepreneurship Theory and Practice, 42(2), 252-258.

The Economist, – Idea: “Entrepreneurship,” 27 April 2009: https://www.economist.com/news/2009/04/27/entrepreneurship  (accessed 14 January 2019).

Lazear, E.P., “NBER WORKING PAPER SERIES: ENTREPRENEURSHIP” National Bureau of Economic Research Working Paper 9109, August 2002; http://www.nber.org/papers/w9109

Investopedia, “factors of production”: https://www.investopedia.com/terms/f/factors-production.asp  (accessed 14 January 2019).

Kurt, İ., & Bilge, H. (2016). “The link between international entrepreneurship and export performance: Example of Manisa Uluslararası girişimcilik ve ihracat performansı ilişkisi: Manisa örneği.”Journal of Human Sciences, 13(3), 4685-4696.

McDougall,P.P. & Oviatt, B.M. “International Entrepreneurship: The Intersection of Two Research Paths” The Academy of Management Journal, Vol. 43, No. 5 (Oct., 2000), pp. 902-906, Stable URL:https://www.jstor.org/stable/1556418

RTIB “Hakkımızda”, Rus- Türk İşadamları Birliği, 2018. (https://www.rtib.org/rtib/hakkimizda)

RTIB“(https://www.rtib.org/haberler/rtib-esbaskani-sabahattin-yavuz-turk-rus-iliskilerinde-rtib-e-onemli-misyon-ve-gorevler-dusuyor).

“RTİB’den Türk-Rus Ekonomik İlişkilerini Konu Alan Belgesel Film”, Sputnik News, 28 October 2018.

Sak, G. “2019 yılının bize ilk Türk unicorn’unu getirmesini diliyorum”, Dünya Gazetesi, 31 December 2018: https://www.dunya.com/kose-yazisi/2019-yilinin-bize-ilk-turk-unicornunu-getirmesini-diliyorum/436093

Sak, G. “Türk topraklarında ilk unicorn ne zaman görülür?” Dünya Gazetesi, 25 September 2017: https://www.dunya.com/kose-yazisi/turk-topraklarinda-ilk-unicorn-ne-zaman-gorulur/383033

Spinelli, S.Jr. & Adams, R. “New Venture Creation: Entrepreneurship for the 21st Century”10th Edition (Mc Graw Hill Education: 2016).

TOBB Economics and Technology University, department of International Entrepreneurship: https://www.etu.edu.tr/tr/bolum/uluslararasi-girisimcilik (accessed 14 January 2019).

Tokat, E., Murat, A., & Tokat, H. A. (2014). “The analysis of volatility transmission mechanism among carry trade currencies.”Iktisat Isletme ve Finans, 29(335), 23-44.

Share

ECONFO