Savunma Ekonomisi Nedir ve Ne Çalışır?

Savunma Ekonomisi Nedir ve Ne Çalışır?

Prof. Dr. Harun ÖZTÜRKLER

Savunmanın, gıda arz güvenliği ile birlikte, her ülke için temel beka sorunu olmasına karşın savunma ekonomisinin ilgili literatürde oldukça az ilgi görüyor olması izaha muhtaç bir durumdur. Savunmayı klasik ve dar anlamıyla bir ülkenin toprak bütünlüğünün ve vatandaşlarının her türlü saldırıya kaşı korunması olarak tanımlamak mümkündür. Modern ve daha geniş tanımda, ülkenin sınırları dışında da olsa, ulusal çıkarlarının korunması da içerilmektedir.  Savunma ekonomisi, geniş anlamda, politika, uluslararası ilişkiler ve coğrafya başta olmak üzere birçok bilim dalı ve makine ve elektrik ve elektronik gibi mühendislik alanlarının kesişim kümesini içeren oldukça geniş bir uzmanlık alanı olarak tanımlanabilir.

Aben (2011), savunmanın önleme, caydırma ve püskürtme olmak üzere sıralı üç aşaması olduğunu ifade etmektedir[i]. Ancak bu sınıflandırma hazırlanma ve hazır bulunma ve sürecin sonunda ortaya çıkan her türlü yitimin telafisini kapsamamaktadır. Ayrıca, savunma ekonomisi perspektifinden, savunma süreçleri ile ilgili sınıflandırmalar, savunma gücü ve kapasitesinin yaratılması, sürekliliği ve gelişiminin sağlanması ve ihtiyaç halinde kullanılmasını sağlayacak bir askeri ve politik kurumsal çerçevenin yaratılması ve finansmanını da kapsamak durumundadır. Böylece, kıt kaynaklar ve ihtiyaçlar çerçevesinde tasarlanan ekonomi biliminin alt bir araştırma alanı olan savunma ekonomisi de savunma talebi ve arzı arasında ilişkiyi ortaya çıkarmaya çalışır. Böylece, bir yandan savunma sanayinin üretim faktörlerinin sahipliği ve piyasaları, diğer yandan savunma talebinin belirleyicileri analizin başlangıç noktasını oluşturur. Ayrıca, ekonomi biliminin jargonu ile mikro sayılabilecek tek bir ülke düzeyinden, askeri işbirlikleri ve daha kapsamlı örgütlenmeler ve küresel düzeydeki ilişkileri kapsayacak bir makro kapsamdan söz edile bilinir. Ekonomi bilimi bir ülke ekonomisinin büyüklüğünü o ülkenin gayrisafi yurtiçi hasılası (GSYH) ile ölçmektedir. Savunma ekonomisinin büyüklüğü ülkeden ülkeye büyük farklılıklar göstermesine karşın, küresel olarak sadece hükümetlerin yıllık savunma harcamalarının dünya GSYH’na oranı ortalama olarak %2.5’i aşmaktadır.

Teorik düzeyde savunma ekonomisinin literatürde neden yeterli yer almadığı anlaşılır olmamakla birlikte, ampirik olarak savunma ekonomisinin analizinin güçlüğü savunmanın doğasından kaynaklanan veriye ulaşmanın zorluğu ve savunma sanayi değişkenlerin ölçüm sıklığının istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar üretmek için yeterli olmaktan uzak olmasıdır. Böylece, yapılan ampirik çalışmalar çoğunlukla hükümetlerin askeri harcamalarının ekonomik büyüme üzerine etkilerinin araştırılması ile sınırlı kalmaktadır. Oysa yukarıda da belirtildiği gibi, savunma ekonomisinin kapsamına giren alt sektörlerde işgücü ve sermaye başta olmak üzere tüm girdilerin piyasaları ve üretim süreçlerinin ileri ve geri bağlantıları ampirik ekonomik analizlerin çalışma alanlarına girer.  Öte yandan, savunma ekonomisi ile ilgili üretim süreçleri mal ve hizmetlerin üretimine ilişkin bilgi olarak tanımlanan teknolojik gelişmelerden etkilendiği gibi, teknolojik gelişmeye önemli katkılar da sağlar. Teknoloji bağlamındaki bu iki yönlü ilişkinin ekonomik analizi de önemli bir ampirik araştırma alanıdır.

Savunma ekonomisinin ampirik kapsamı içerisindeki en sorunlu konu, çıktının ölçülmesidir. Çıktının ölçülmesindeki güçlük beraberinde çıktının fiyatlanmasını ve böylece üretim savunma üretim süreçlerinin verimliliğinin ve etkinliğinin ölçülmesini de zorlaştırmaktadır. Ayrıca, savunma çıktısının ölçülmesinin zorluğu, alternatif savunma ürünlerinin olmasa bile, savunma sistemlerinin ve etkin karşılaştırılması olanağını da azaltmaktadır. Çıktının ölçülememesinin yarattığı asıl güçlük savunmanın bir bütün olarak yeterli olup olmadığı sorusunun yanıtını olanaksız kılmasıdır. Çıktının ölçümündeki zorluk, kamu sektörü ile özel sektörün belirli savunma ürünlerinin üretilmesi, bakım ve onarını dışında, kapsamlı savunma sistemleri bağlamında işbirliğini de zorlaştırmaktadır. Böylece, kamusal bir mal olan savunmanın üretiminin finansmanı büyük ölçüde göreli olarak daha sınırlı olan kamusal kaynaklarla gerçekleştirilmek durumunda kalmaktadır. Savunma maliyetlerin büyüklüğü böylece hükümet bütçeleri üzerinde önemli bir yük oluşturmaktadır. Kamusal mal olma niteliği, özel mal ve hizmet piyasalarında kamunun teşvik sistemi aracılığı ile arzı yönlendirme olanağını da elinden almaktadır.

Savunma ekonomisi uluslararası silah başta olmak üzere savunma araç ve gereçlerinin dış ticareti yoluyla uluslararası ekonominin de temel çalışma alanlarından birisini oluşturmaktadır[ii]. Savunma sanayisi, özelikle teknolojik içeriği ile güçlü olan ülkeler hem dış ticaretten büyük bir katma değer yaratmakta hem de savunma sanayi ürünlerinin bağlı ürünler ve rekabet ve pazarlık (koşullu satış) aracı olma özellikleri ile ülkenin diğer ürünleri için de bir rekabet aracı olmaktadırlar. Bu çerçevede savunma ürünlerinin sadece ilk satışlarının değil, patent ve kullanım, bakım ve onarın kanalları ile bir defaya mahsus satılan ürünlerden farklılaşması, ekonomik getiri ve etki boyutları ile önemli bir analiz konusu oluşmaktadırlar. Son olarak, savunma sanayi ürünlerinin dış ticareti kanalıyla ortaya çıkan ekonomik ve politik bağımlılık ilişkilerinin önemli bir ekonomi-politik çalışma alanı olduğu vurgulanmalıdır.

[i] Aben, J. What Realms for Defence Economics?. Defense and its realms, ENSTA-UBO, Brest, 14-15 April 2011, 2014,Brest,France. pp.3-24.

[ii] Levine, P., Sen, S. and Smith, R  (eds)  (2000) Arms exports, controls and production. Defence and Peace Economics, Special Issue, 11(5), pp. 443 – 548.

What is defense economy and how does it work?

It is a needy situation to explain to give short change to defense economy in relevant literature in comparison with the continuing matter of survival of defense and together with the security of food supply. It is possible to identify defense with short and narrow meaning which is the protection of citizens and territorial integrity against every kind of attack. Modern and more extended meaning is should be considered to preserve national interests even if it is out from the borders of the nation. Defense economy can be defined, in extended basis, as very huge expertize area which consists intersection of areas such as lots of science branch and machine and electric and electronic and especially by leading of politics, international relations and geography. Aben (2011), expresses that there are three stages orderly defense which are repression, deterrence and repelling. This process includes classify, prepare, availability and the redemption of every loss at the end of the process. On the other hand in the perspective of defense economy, it should consist classifications related to defense process, creation of defense power and capacity, provide sustainability and development and creation of a military and politic institutional frame which provide the usage when necessary. Therefore, defense economy, which is a sub research area of economy which is designed for the frame of scarce resources and necessities, tires to put forward the relation between defense demand and supply. Together with that it forms the initial point of analyze both the ownership and markets of factors of production of defense industry and setters of defense demand. Besides, it can be mentioned that military cooperation and more comprehensive organizations from single nation level which can be counted as micro that is the jargon of science of economy and macro contend which covers global level relations. Science of economy measures the size of nation’s defense economy with its gross domestic product (GDP).ınstead of defense economy shows big difference nation by nation, globally it exceeds %2.5 as of average ratio of the World GDP defense expenses of governments yearly. Theoretically, it is not clear that why defense economy has enough space in literature, the asperity of defense economy analyze empirically, the difficulty to reach data which is born nature of defense and being far way to be enough to make meaningful statistical consequences of variables of measurement frequency in defense industry are the reasons. Therefore, most of empirical studies that have been carried out, has limited with the effects on economic growth of military expenses of governments. In fact, as indicated afore, sub sectors particularly work power and capital which is in defense economy concept, all market incomes and to-and-fro connections of production processes are also the part of study areas of empiric economic analysis. On the other hand, production processes are impressed technological developments which are identified as information belongs to the production of goods and services are also related to defense economy and provide significant contributions to technological development as well. Economic analysis of this two-way relationship and technological basis is also an important empiric study area. The most problematic issue in the empirical scope of defense economy is the measurement of outcome. The challenge of the measurement of the outcome is also make hard to pricing outcome and the measurement of efficiency and effectiveness of production processes of defense. The main challenge of non-measurability of outcome is to make whether defense is enough as a whole or not question’s answer impossible. The difficulty in measurement of outcome, public sector and private sector produce particular defense productions, which makes corporation on comprehensive defense systems hard, except from maintenance and repair. Thus, the financing of defense productions which is public good, has been realized by public resources which are more limited. So, the size of defense expenses becomes a significant burden on governments’ budget. Being a public good, is taken the supply guidance opportunity away via public incentive system on private good and service market. Defense economy has formed one of the main study fields of international economy via foreign trade of defense equipment especially international weapon. Defense industry, especially the strong countries with their technology, both creates added value from foreign trade and becomes a competition tool for nations’ other products with the features of competition and bargain (conditional sale) on joint products of defense industry products. Within this frame, it constitutes a different analyze subject with its economic income and effects since differentiation of one time profit productions’ patent and usage, maintenance and repair channels, not just from first sales of defense products. At last, it should be emphasized that economic and politic dependency relations, which arise from foreign trade of defense products, are an important economic-politic study field.

Bu yazı ilk kez Verimlilik Dergisi 2019 yılı 8. sayısında yayınlanmıştır.

http://www.verimlilikdergisi.com/Sayilar/Verimlilik-Dergisi-8.pdf

Share

ECONFO