Hakan Taşçı – Finansal Okuryazarlık – Mevduat Hesapları: Mayıs – 2020

Hakan Taşçı – Finansal Okuryazarlık – Mevduat Hesapları: Mayıs – 2020

Birikimlerimizi hem fiziki olarak güvenli bir şekilde koruyabilmek hem de enflasyona karşı değer kaybetmesine engel olmak amacıyla mutlaka çeşitli yatırım ürünlerinde değerlendirmemiz gerekmektedir. Piyasalarda pek çok sayıda yatırım ürünü bulunmakta ve her geçen gün bunlara yenileri de eklenmektedir. Bu çok sayıda seçenek içinden tercihlerimizi nasıl yapmamız gerektiği konusunda finansal okuryazarlık bize yol gösterecektir.

Her şeyden önce yatırım tercihlerimizi belirlerken aşağıdaki sorulara cevap vermemiz gerekmektedir.

– Tasarruflarıma tekrar ne kadar sürede ihtiyacım olacak?

-Ne kadarlık bir gelir beklentim var ve alabileceğim riskler nelerdir?

-Yatırım ürünümün ve ilgili kurumun yasal ve mali durumu nedir?

Bu yazımda yukarıda belirtilen sorular çerçevesinde en çok bilinen ve tercih edilen ayrıca en az riskli olduğu düşünülen yatırım ürünü olan vadeli mevduat hesapları hakkında bilgiler vermeye çalışacağım.

Vadeli Mevduat Hesabı bankadan bankaya değişmekle beraber 1 günden 400 güne kadar açılabilen ve sabit faiz oranı ile kişiye vade sonunda belli bir getiriyi garanti eden yatırım ürünüdür.  Aksi belirtilmediği sürece, vade sonlarında aynı vade ve güncel liste faiz oranları ile otomatik olarak yenilenir. Ancak yine de vade sonunda mutlaka internet üzerinden ya da şube ile görüşülerek faiz oranı ve vade sonunun teyit edilmesi uygun olacaktır. Kredi faiz oranları aylık olarak belirtilirken mevduat faiz oranları yıllık olarak duyurulmaktadır.

Öncelikle vadeli bir hesap açarken vade başlangıcının belirlenmesi esastır. Çünkü hesabımızın açıldığı tarih bizim elde edeceğimiz getiriyi hesaplamakta kullanılacaktır.  Vadeli mevduat hesabı açıldığında bankaya yatırılan tutara işleyecek faizin başladığı tarihe “valör tarihi” denir. Bankaların uyguladığı bu yöntem ile vadeli mevduat hesaplarına yatırılan paraya faiz bir iş günü sonra işlemeye başlar özelikle cuma günü vadeli hesap açarken üç gün kaybedileceği için günlük bir hesap açıp üç gün burada değerlendirmek sonra da pazartesi günü aylık ya da üç aylık vadeli hesabı açmak bize avantaj sağlar. Hatta dört günlük bayram tatiline eklenen hafta sonu tatili ile beraber kaybın yedi güne çıktığı durumlar da olmaktadır. Bu tip uzun tatil dönemlerinin hemen öncesindeki günde açılan hesaplarda dikkatli olmak gerekir. Zira banka sizin paranızdan valör gün sayısı kadar faiz elde ederken karşılığında size herhangi bir getiri sunmaz. Örneklemek gerekirse:

Bir bankada vadeli mevduat hesabı açmanız ve 35 günlüğüne %10 faizle para yatırmanız durumunda yatırılan para bir gün valörlü olacak şekilde yani ertesi gün faiz kazanmaya başlar. Faiz başlangıç tarihi t+1 valörlü olur. Bu durumda faize yatırılan paraya bir gün eksik faiz işler. Gerçekte sunulan faiz oranı da bu nedenle düşmüş olacaktır. Çünkü para 35 gün değil 34 gün hesapta duracaktır. Bazen bankalar t+2, t+3 valör uygulayarak daha yüksek faiz oranı önerebilirler. Ancak valör uygulamasını dikkate alarak gerçek faizin kaç olduğunu bulmak gerekir.  İşlemlerin valörsüz yani aynı gün valörlü olarak başladığı banka işlemleri de yapılmaktadır. Özellikle internet ve mobil bankacılık üzerinden işlem yaparken valörsüz işlem imkânı mevcuttur. Hesap açarken mutlaka kontrol edilmelidir. Aynı gün valörlü hesaplarda faizler gecikme olmadan yansımaya başlar.

Faiz hesaplamaları nasıl yapılmaktadır?

Basit Getiri: Yapılan yatırımdan elde edilen faiz gelirinin vade sonunda tekrar yatırıma dönüştürülmediği durumdaki yıllık getiriye basit getiri denir.

Brüt Aylık Getiri = Anapara /  36500 x yıllık faiz oranı x gün sayısı

Burada iki nokta önemlidir:

-Eğer artık yıldaysak şubat ayının bir gün fazla olması nedeniyle bölme işleminde 36600 rakamını kullanmalıyız.

-Ayrıca mevduat getirilerinde aşağıda belirtilen oranlarda sizin adınıza stopaj kesintisi yapılmaktadır. Bu yüzden elde edilen brüt getiriden vergiyi düşmemiz gerekir.

Stopaj oranı, vade uzadıkça kademeli olarak düşmektedir. Türk lirasına uygulanan kesinti oranları şöyledir:

Vade Stopaj Oranı
6 aya kadar (6 ay dahil) %15
1 yıla kadar (1 yıl dahil) %12
1 yıldan uzun %10

 

Buna göre 6 aya kadar vadeli açılmış bir hesap için

Net aylık getiri = Brüt aylık getiri x 0,85 şeklinde hesaplanmaktadır.

Görüldüğü üzere olabildiğince uzun vadeli mevduat hesabı açtırmak bize stopaj avantajı sağlamaktadır. Yurtiçinde elde edilen mevduat faiz gelirleri için kişilerin mart ayında ayrıca beyanname vermesi gerekmemektedir. Faiz geliri elde eden vatandaşın; gayrimenkul kira geliri, gayrimenkul satış kazancı gibi gelirlerinden dolayı beyanname vermesi gerekse dahi, vadeli mevduat faiz geliri de, repo kazancı da beyannameye dâhil edilmiyor.

Bileşik Getiri: Bileşik faiz her vade sonunda kazanılan faizin anaparaya ilave edilerek yeniden değerlendirilmesidir. Bileşik faiz hesabında önemli olan faizin tahakkuk edeceği vade sıklığıdır. Tahakkuk, faizin anaparaya eklenmesi ve üzerinden de tekrar faizin hesaplanmaya başlaması imkânını sağlamaktadır. Formülü aşağıda gösterilmiştir:

Bileşik faiz oranı = [( 1 + basit faiz oranı / dönem sayısı) ^ dönem sayısı]-1

Mesela aylık % 8 in bileşik faizi = [( 1 + % 8 /12 ) ^ 12]-1 = % 8.30 dur.

Dünya’nın en zengin insanlarından biri olan Warren Buffett’a nasıl zengin olduğu sorulduğunda saydığı üç unsurdan bir tanesi bileşik faizdir. Vade sonunda elde ettiğimiz faizi tekrar vadeli hesapta değerlendirmek yukarıdaki örnekte görüleceği üzere yıllık %8 oranında bile bize fazladan %0.30 getiri sağlamaktadır. Bu işlemin yıllarca tekrar halinde iki getiri türü arasındaki fark daha da açılmaya devam edecektir. Tersinden düşünürsek de her ay elde ettiğimiz faizi çekip harcarsak paramız enflasyon karşısında değer kaybedecektir.

TL mevduat hesaplarının yanı sıra altın ve döviz cinsinden de vadeli hesaplar açmak mümkündür. Bu yatırım ürünlerinde de valörün uygulanması ve faizin hesaplanması için aynı yöntemler kullanılmaktadır. Farklılık ise uygulanan vergi oranlarında karşımıza çıkmaktadır.

-Altın mevduat hesaplarından elde edilen faiz geliri tüm vadeler için %15 stopaja tabidir.

-Döviz cinsinden olan vadeli hesaplardaki stopaj oranları aşağıda belirtilmiştir:

Vade Stopaj Oranı
6 aya kadar (6 ay dahil) %20
1 yıla kadar (1 yıl dahil) %20
1 yıldan uzun %18​

 

Vadeli hesap açılış limitleri bankadan bankaya değişmekle beraber genel olarak 1.000-TL, 1.000-Usd/Euro ve 100 gr altın şeklindedir.

Türkiye’de faaliyet gösteren bir kredi kuruluşunun yurtiçi şubelerinde gerçek kişiler adına açılmış olan ve münhasıran çek keşide edilmesi dışında ticari işlemlere konu olmayan Türk Lirası, döviz ve kıymetli maden cinsinden tasarruf mevduatı hesaplarının anaparaları ile bu hesaplara ilişkin faiz reeskontları toplamının 150 Bin Türk Lirası’na kadar olan kısmı sigorta kapsamındadır.​​

Burada ‘yurtiçi’ ifadesine özellikle dikkat çekmek istiyorum. Geçmiş yıllarda bazı bankalarda açılmış ‘off-shore-’ hesaplara daha yüksek getiri imkânı olmuştu çünkü yukarıda anlatılan stopaj kesintileri söz konusu değildi. Ancak işlemlerin yurtiçinde yapılmamış olması nedeniyle bankanın vade sonunda yükümlülüğünü yerine getirememesi halinde hesaplar sigorta kapsamına girmemiş ve pek çok yatırım sahibinin mağduriyetine sebep olmuştur.

Son iki noktaya değinerek yazımızı bitirelim

-Vadeli hesaplarda vade sonu kadar para yatırma ve çekme işlemine kural olarak izin verilmemektedir. Ancak bazı bankalar müşterine hizmet olması amacıyla vade içinde para çekilmesine kabul etmekte ancak çekilen kısım için faiz ödemesi yapılmamaktadır. Konuyla ilgili araştırma yaparken bunu da dikkate almakta fayda olabilir.

-Bankalar ilgili kanun gereği imzalattıkları her belgenin mutlaka bir kopyasını vermekle yükümlüdürler. Sözleşmelerin alınması ve saklanması ileriki dönemler çıkacak muhtemel anlaşmazlıkların çözümünde yararı olacaktır.

Share

ECONFO