Hakan Taşçı – Tahvil, Bono ve Eurobond Ürünleri

Hakan Taşçı – Tahvil, Bono ve Eurobond Ürünleri

Sabit getirili menkul kıymetler bunları satın alanlara alacaklılık hakkı sağlayan, belirli bir meblağı temsil eden, dönemsel gelir getiren ve vade sonunda ihraççı tarafından ödeme taahhüdünde bulunulan yatırım araçlarıdır. Sabit getirili menkul kıymetler ürünlerinde yatırımcı vade sonunda ne kadarlık bir gelir elde edeceğini yatırım yaptığı anda bilmektedir. Sabit getirili menkul kıymetlerin pek çok çeşidi bulunmaktadır.

Devlet Tahvilleri

Vadesi 1 yıldan uzun olan sabit getirili menkul kıymetler “Devlet Tahvili” olarak adlandırılırlar ve bunlar genellikle kuponlu olarak ihraç edilirler.

Özellikleri şunlardır:

1- Tahviller kıymetli bir evrak statüsünde olup borç senedidir.

2-Döviz veya TL cinsinden ihraç edilebilirler.

3- Hazine tarafından ihraç edilir ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) aracılığı ile satışa sunulurlar. Yani tamamıyla devlet garantisi altındadırlar.

4-Vadeleri boyunca ikincil piyasalarda kişi ve kurumlar tarafından alınıp satılabilmektedirler.

5-Kuponsuz senetler olarak adlandırabileceğimiz iskontolu senetlerin ödemeleri sadece vade sonunda yapılır. Yani ihraç tarihinde iskonto edilmiş fiyat ile satılır, vadesi boyunca herhangi bir kupon ödemesi olmaz, yatırımcı için getirisi nominal fiyat ile iskontolu fiyat arasındaki farktır.

6-Kuponlu senetler ise, itfa olana kadar tahvili elinde bulunduran yatırımcısına belirli dönemlerde gelir elde etme imkânı sağlayan senetler olarak ifade edilebilir. Kuponlu senetler nominal değer üzerinden ihraç edilebildiği gibi nominal değerin altında “iskontolu” nominal değerin üzerinde “primli” olarak ihraç edilebilirler. Kupon ödemeleri genellikle 6 ayda bir yapılır.

7- İskontolu senetlerin getirisi sabittir. Kuponlu senetlerin getirisi ise sabit veya değişken faizli olabilir. Sabit faizli senetler vade sonuna kadar elde tutulmaları halinde belirli bir getiriyi garanti eder. Getiri başlangıçta bilinmektedir. Değişken faiz ödemeli senetlerde ise menkul kıymetin ihraç ve itfa tarihi arasındaki dönemde piyasadaki faiz oranındaki oynaklığa göre kupon getirileri değişmektedir.

8- Tüm borçlanma araçlarında faiz oranı serbest piyasa şartlarınca belirlenmektedir.

Hazine Bonoları

Tahvillerden tek farkı borçlanma vadesinin 1 yıldan kısa olmasıdır. Hazine Bonoları ihraç tarihinde nominal değerin altında iskontolu olarak satılırlar. Kupon ödemeleri olmaz.

Özel Sektör Tahvilleri

Kısa vadeli finansman ihtiyacını karşılamak amacıyla anonim şirketler tarafından çıkarılan borçlanma senetleridir. Vadeleri en az 1 yıl olmak koşulu ile serbestçe belirlenebilir ve sabit ya da değişken faizli olarak ihraç edilebilirler. Bu tahvili alan kişi tahvili çıkaran kuruluşun uzun vadeli alacaklısıdır. Şirket üzerinde alacağından başka hiçbir hakka sahip değildir. Şirketin yönetimine katılamaz. Tahvil sahibi ile şirket arasındaki hukuki ilişki vade sonunda sona erer. Tahvil sahibi tahvili çıkaran şirketin kar- zarar riskine katılmaz, şirket zarar etse de belirtilen tarihlerde faizini ve vade sonunda anaparasını alır. Şirket tarafından kâr dağıtımı yapılmadan önce tahvil sahiplerinin alacakları ödenir. Özel Sektör tahvilleri, şirketin iflas etmesi ve faiz ile anapara ödemesinde temerrüde düşmesi açısından devlet tahvillerine oranla daha yüksek risk taşıdıklarından, genellikle devlet tahvillerinden daha yüksek faiz geliri sağlarlar.

Banka Bonoları

Bankaların, Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemeleri çerçevesinde borçlu sıfatıyla düzenleyip kaynak temin etmek amacıyla ihraç ettikleri menkul kıymetlerdir.

Terimler

Nominal Değer: Vade dolduğunda yatırımcıya geri ödenecek bedeli temsil eder.

Kupon Oranı: Tahvilin faiz oranıdır.

Kupon Vadesi: Tahvili satın alanlara ihraç eden tarafından faiz ödemelerinin yapılacağı tarihlerdir. Genel olarak yılda bir veya altı ayda bir ödeme olur.

İtfa: Borçlanma senetlerinin ihracında belirlenen vade tarihinde işlemiş faizi ve anaparasının birlikte geri ödenmesidir.

İhraç Fiyatı: Tahvillerin, tahvil ihraççısı tarafından satışının ilk kez yapıldığı fiyattır.

Hesaplama Nasıl yapılır?

Zaman içinde faiz oranlarında değişiklikler olmakta ve bu da tahvil fiyatlarını etkilemektedir. Eğer faizlerde bir artış olursa bu durum tahvilin fiyatına ters olarak yansımaktadır yani tahvil fiyatında düşüş yaşanacaktır. Tersi bir durumda yani faizlerde bir düşüş olduğu zaman ise tahvil fiyatında artış olacaktır ve vadesi gelmeden karlı bir satış yapılabilecektir.

Örnek:

Yatırımcı 1000-TL nominal değerdeki bir bonoyu bugün %10 faiz oran ile iskontolu olarak satın alırsa 909-TL ödeme yapar (yani devlete ya da şirkete borç verir). Vade sonunda ise 909-TL anapara + 91-TL getiri olmak üzere 1.000-TL olarak parasını geri alır. Vade sonunu beklemeyi kabul eden yatırımcı için herhangi bir belirsizlik yoktur.

Formülü: 1000/1,10 =909-TL

Ancak yatırımcı faizlerin yükseldiği bir anda –vade sonunu beklemeden- elindeki tahvili geri satmak zorunda kalırsa ve örneğin faizler %20 oranına çıkmışsa 1000-TL nominal değerdeki bir bononun o anki değeri 833-TL olacaktır.

Formülü: 1000/1,20 =833-TL

Ya da aynı yatırımcı faizlerin düştüğü bir anda elindeki tahvili geri satmak zorunda kalırsa ve faizler  %5 oranına düşmüşse 1000-TL nominal değerdeki bononun o anki değeri 952-TL olacaktır.

Formülü: 1000/1,05 =952-TL

Yani faizler artınca tahvilin değeri düştü yani yatırımcı zarar etti faiz düşünce ise elindeki tahvilin değeri yükseldi bu durumda da yatırımcı kar etmiş oldu.

Yukarıda anlatılan tüm yatırım ürünleri vadelerine göre değişen gelir vergisi stopaj oranları ile vergilendirilmektedirler.

Eurobond

Eurobond, devlet ya da şirketlerin, kendi ülkeleri dışında kaynak sağlamak amacıyla, uluslararası piyasalarda yabancı para birimleri üzerinden satışa sundukları, genellikle uzun vadeli borçlanma aracıdır. Türkiye Cumhuriyeti Hazinesi tarafından uluslararası piyasalarda genellikle USD veya EURO cinsinden Eurobond ihraç edilmektedir. Yurtiçinde de bankalar tarafından yerli yatırımcıya sunulmaktadır.

Özellikleri şunlardır:

1-Başta Amerikan Doları olmak üzere, Euro, Japon Yeni, İsviçre Frangı gibi döviz cinsleri üzerinden ihraç edilebilmektedirler.

2-Vade genelde 5-30 yıl arasındadır.

3-Uzun vadeli tahvil olmalarından dolayı, kuponlu olarak ihraç edilir. Genellikle kuponlar sabit faizlidir. Kupon ödeme dönemlerinde yatırımcıya düzenli bir nakit akımı sağlar. Anapara ve kupon ödemeleri ihraç edildiği döviz cinsi üzerinden yapılır.

4-USD tahviller 6 ayda bir, EURO tahviller ise yılda bir kupon ödemelidir. Kuponların faizleri yıllık basit faiz olarak ifade edilir.

5-Vade sonu beklenmeden piyasa koşulları çerçevesinde nakde çevrilebilir.

Birikimlerini yabancı para cinsinden yatırım araçlarında değerlendirmeyi tercih eden ve uzun vadeli (genelde 5-30 yıl ) yatırım yapmayı düşünen kişi ve kuruluşlara yönelik enstrümandır. Eurobond fiyatları, hem ihraç eden ülke veya kuruluşun mali ve ekonomik performanslarından, hem de uluslararası finansal piyasalardaki gelişmelerden etkilenmektedir.​ Yukarıda anlatılmaya çalışılan güncel faiz ile bononun fiyatı arasındaki korelasyon bu üründe de aynen geçerlidir. Tek fark işlemler yabancı para cinsindendir.

Terimler:

İşlemiş Faiz veya Birikmiş Kira: Dönemsel kupon faizinin veya kira getirisinin; ilk kupon döneminde ihraç tarihinden, diğer kupon dönemlerinde son kupon ödeme tarihinden valör tarihine kadar geçen gün sayısına (GGS) isabet eden tutarıdır.

Temiz Fiyat: İşlemiş faizi veya birikmiş kirayı içermeyen fiyattır.

Kirli Fiyat: Menkul kıymetin işlemiş faizini veya birikmiş kirasını da içeren fiyatıdır.

Hesaplama Nasıl yapılır?

Yatırımcı 21 Ağustos 2026 vadeli 10.000-USD nominal değerli %5 faiz oranı ile eurobond için bugün 9.200-USD ödeme yapmış olsun.

Bu işlemde 2 tür kazanç elde edecektir.

1-Vade sonunu beklediği takdirde kendisine 9.200-USD’ye karşılık 10.000-USD ödenecektir.

2-6 ayda bir yani 21 Ağustos ve 21 Şubatta kendisine %5’in yarısı kadar yani %2.5 oranında parasının getirisi de ödenecektir.

Elde edilen faiz gelirleri ve alım satım kazançları stopaja tabi olmayıp, beyana tabidir.

Yazı hazırlanırken www.spk.gov.tr sayfasından derlenen bilgiler kullanılmıştır.

Share

ECONFO